Jakub Stępień

Publiczna debata o audytorach

ACCA zorganizowała 23 maja br. w Warszawie trzecią edycję debaty na temat rewizji finansowej: „Rola audytu we wzmacnianiu stabilności finansowej przedsiębiorstwa”. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele Krajowej Izby Biegłych Rewidentów, Polskiego Instytutu Dyrektorów, Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, IFAC oraz przedstawiciele biznesu i firm audytorskich.

Kryzys światowych finansów, którego skutki odczuwamy po dzień dzisiejszy nie pozostał bez wpływu na tak wrażliwy obszar, jakim są finanse korporacji, zwłaszcza w kontekście badania sprawozdań finansowych. Niebezpieczne perturbacje, zarówno wewnątrz przedsiębiorstw jak i w ramach całego rynku finansowego zmusiły Komisję Europejską do opracowania zbioru potencjalnych zmian i postawienia pytań dotyczących rewizji finansowej w ramach tzw. Zielonej Księgi tytułem: „Polityka badania sprawozdań finansowych: lekcje wyciągnięte z kryzysu.”
Komisja Europejska w swoim dokumencie postawiła szereg pytań oraz przedstawiła propozycje działań zmierzających do poprawy jakości i wartości usług audytorskich. Do postawionych w publikacji postulatów odniosły się wszystkie zainteresowane strony: korporacje, nadzór finansowy i środowisko audytorów.
Uczestnicy debaty dyskutowali na tematy dotyczące między innymi niezależności biegłych rewidentów, jakości ich pracy, ale także dominacji i koncentracji usług rewizyjnych w rękach największych spółek na rynku, roli mniejszych spółek audytorskich oraz oczekiwań wobec nadzoru właścicielskiego, w tym wobec komitetów audytu.

ACCA broni pozycji wielkiej czwórki

W debacie silnie zaakcentowana została kwestia niezależności biegłego rewidenta. Zarówno rozwiązania polskie, jak i międzynarodowe nakładają na biegłych rewidentów szereg zasad zawodowych i reguł, którymi biegli powinni kierować się w swojej pracy. Zasady te zostały stworzone żeby, przy zachowaniu odpowiedniej jakości pracy, umożliwić obiektywną analizę sytuacji finansowej ich klientów, badanych spółek. Dyskutowano, czy samoregulacja, standardy rewizji finansowej oraz kodeksy etyczne są wystarczające w tym zakresie, czy też należałoby wprowadzić uregulowania prawne. W Zielonej Księdze Komisja Europejska rozważa zmiany, które dotyczyć mają m.in. obowiązkowej rotacji biegłych rewidentów (firm lub kluczowych biegłych), a także ograniczenia możliwości świadczenia dodatkowych usług, świadczonych na rzecz badanego klienta.

- Zmiany w kierunku wyeliminowania możliwości przeprowadzania dodatkowych prac doradztwa przez biegłych rewidentów wobec spółek może spowodować zmniejszenie efektywności wykorzystania pracy audytorów z jednej strony, a znacznego obniżenia ekonomicznej opłacalności i przeprowadzania badań z drugiej. Przy znacznej rotacji audytorów może pojawić się ryzyko osłabienia jakości badania i zwiększenia ich kosztu - podkreślał John Davies moderujący dyskusję szef działu technicznego ACCA.

Poparcie dla wieloletnich umów z audytorami

Uczestnicy debaty zauważyli, że w Polsce niezależności biegłych zagrażają również zbyt częste zmiany firm audytorskich przez badane spółki, skrajnie przyjmujące formę zastraszenia biegłego brakiem odnowienia umowy w kolejnym roku w przypadku wydania negatywnej opinii (np. opinii z zastrzeżeniem).
Kolejnym dyskutowanym obszarem była koncentracja rynku usług audytorskich, który w większości krajów, także w Polsce, zdominowany został przez cztery największe podmioty w branży, firmy tzw. wielkiej czwórki. Zauważono podczas dyskusji, że dominacja ta poddaje w wątpliwość funkcjonowanie zasad wolnej konkurencji. Zdaniem Johna Davisa ostateczny wybór spółki badającej należy do klienta.
- Jeśli specyfika i skala prowadzonej działalności tego wymaga audyt zlecany jest dużym międzynarodowym firmom. Decyzja taka powinna jednak zostać podjęta w oparciu o te właśnie argumenty, a nie ze względów prestiżowych lub wymuszona przez bank kredytujący – uważa Davis.
 

Ważna rola komitetów audytu

Innym ważnym wątkiem poruszanym w trakcie dyskusji była rola mniejszych firm uprawnionych do badania sprawozdań finansowych, zwłaszcza na rynku małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Według Barbary Misterskiej – Dragan z Krajowej Izby Biegłych Rewidentów audyt pomaga MŚP w efektywnym zarządzaniu finansami i budowaniu atrakcyjnego wizerunku firmy podczas poszukiwania kapitału na rozwój.
- Podniesienie kosztów audytu jest zatem uzasadnione i zaowocować może zwiększeniem przewagi konkurencyjnej przedsiębiorcy, dodaje Misterska – Dragan.
Profesor Elżbieta Mączyńska, prezes Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, zauważyła z kolei, że badanie mogłoby być rozszerzone o weryfikację innych obszarów niż tylko sprawozdawczość finansowa.
Uczestnicy debaty zgodnie podkreślali potrzebę wsparcia biegłych rewidentów przez osoby sprawujące nadzór w przedsiębiorstwach: rady nadzorcze, czy też instytucje komitetów audytu.
- Komitet audytu jest kluczowym elementem norm nadzoru i może dać audytorom przeświadczenie, że ich obawy związane z dokonanymi przez zarząd wyborami w zakresie polityki rachunkowości zostały stosownie uwzględnione; jak również może wzmacniać niezależność biegłych rewidentów – powiedział Waldemar Majek, wiceprezydent ACCA w Polsce. - Komitety audytu powinny też być zainteresowane promowaniem korzyści związanych z rzetelnym badaniem sprawozdania finansowego, bo to ich główny obszar odpowiedzialności i nadzoru – dodaje Majek.
Elementem łączącym wszystkie wypowiedzi było podkreślenie, że dla wzmacniania stabilności finansowej przedsiębiorstw istotne jest lepsze zrozumienie znaczenia roli biegłego rewidenta przez regulatorów i organy nadzoru korporacyjnego, a także szersza współpraca pomiędzy zarządami, radami nadzorczymi i ich komitetami audytu a audytorami.